Stary i Nowy Testament — czym się różnią i jak się oświetlają

Stary Testament opisuje dzieje przymierza Boga z Izraelem — od stworzenia świata po powrót z wygnania — i powstał głównie po hebrajsku. Nowy Testament, napisany po grecku, opowiada o Jezusie i pierwszym Kościele. W zbiorze 66 ksiąg Stary Testament liczy 39 ksiąg, a Nowy — 27.

Dwie części jednej książki — a jednak na tyle różne, że wielu zaczyna lekturę w niewłaściwym miejscu i szybko się zniechęca. Warto więc wiedzieć, czym naprawdę różnią się oba Testamenty: co zawierają, kiedy i w jakich językach powstały — i dlaczego dopiero razem tworzą całość.

Co zawiera Stary Testament?

Stary Testament to opowieść o przymierzu Boga z Izraelem — od stworzenia świata, przez wyjście z Egiptu i czasy królów, po wygnanie babilońskie i powrót. W zbiorze 66 ksiąg liczy 39 ksiąg i 929 rozdziałów, czyli mniej więcej trzy czwarte objętości całej Biblii. Zwyczajowo dzieli się go na cztery grupy:

• Pięcioksiąg — od Rodzaju po Powtórzonego Prawa: początki świata, dzieje patriarchów, wyjście z Egiptu i Prawo.
• Księgi historyczne — od Jozuego po Esterę: podbój ziemi, sędziowie, królowie, upadek i powrót z wygnania.
• Księgi mądrościowe i poetyckie — Hiob, Psalmy, Przysłowia, Kohelet, Pieśń nad Pieśniami: modlitwa, pytania i życiowa mądrość.
• Prorocy — od Izajasza po Malachiasza: słowa napomnienia i nadziei, kierowane do konkretnych ludzi w konkretnych czasach.

Zaczyna się od zdania, które otwiera całą Biblię:

Co zawiera Nowy Testament?

Nowy Testament opowiada o Jezusie z Nazaretu i o pierwszym pokoleniu Jego uczniów. Jest znacznie krótszy: 27 ksiąg i 260 rozdziałów. Składa się z czterech Ewangelii, Dziejów Apostolskich — kroniki pierwszych lat Kościoła — dwudziestu jeden listów oraz Apokalipsy. A Ewangelia Jana zaczyna się od zdania, które celowo powtarza początek Księgi Rodzaju:

To nie przypadek, tylko sygnał: ta sama opowieść idzie dalej.

Czym różnią się języki i czas powstania?

Stary Testament powstawał przez stulecia, głównie po hebrajsku, z aramejskimi fragmentami w Księgach Daniela i Ezdrasza. Nowy Testament napisano po grecku, w ciągu kilku dziesięcioleci I wieku. Tę różnicę słychać do dziś, nawet w przekładzie: hebrajska poezja płynie paralelizmami — druga połowa wersetu odbija pierwszą jak echo — a greka listów biegnie długimi łańcuchami argumentów. Przy słuchaniu przejście z Psalmów do listu Pawła brzmi jak zmiana krajobrazu za oknem.

Jak Stary i Nowy Testament się oświetlają?

Starożytna zasada, przypisywana św. Augustynowi, ujmuje to tak: Nowy Testament jest ukryty w Starym, a Stary staje się jasny w Nowym. Nowy Testament nieustannie odwołuje się do Starego — Jezus modli się Psalmami, odpowiada kusicielowi słowami Księgi Powtórzonego Prawa, a ewangeliści raz po raz pokazują, że to, co się dzieje, było zapowiedziane u proroków. Sam zresztą mówi o tym wprost:

Działa to w obie strony. Bez Starego Testamentu Nowy traci kontekst: nie wiadomo, czym jest Pascha, kim ma być Mesjasz, dlaczego świątynia znaczy tak wiele. A bez Nowego chrześcijanin czyta Stary jak opowieść pozbawioną ostatniego rozdziału. Dlatego nie warto wybierać między nimi — warto tylko mądrze ułożyć kolejność.

Od czego zacząć słuchanie — od Starego czy Nowego Testamentu?

Wbrew intuicji: nie od pierwszej strony. Sprawdzona kolejność dla zaczynających wygląda tak: najpierw jedna Ewangelia — którą wybrać, podpowiadamy w tekście od której Ewangelii zacząć — potem Księga Rodzaju, a Psalmy równolegle, po jednym dziennie. Dalej można już iść szerzej; przemyślane warianty zebraliśmy w artykule kolejność czytania ksiąg Biblii, a ile zajmie całość przy Twoim tempie, policzysz dzięki tekstowi ile czasu zajmuje przesłuchanie Biblii.

Jeśli chcesz najpierw usłyszeć, jak to brzmi, darmowa próbka zawiera pierwszy rozdział Księgi Rodzaju — czyli dokładnie ten początek, od którego wszystko się zaczyna.