Mojżesz — kim był i gdzie w Biblii znaleźć jego historię

Mojżesz to jedna z najważniejszych postaci całej Biblii: człowiek, który wyprowadził Izraelitów z niewoli egipskiej, przeprowadził ich przez morze i otrzymał od Boga przykazania na górze Synaj. Jego historia wypełnia cztery księgi — od Księgi Wyjścia po Księgę Powtórzonego Prawa — i zaczyna się od niemowlęcia ukrytego w koszu w sitowiu.

To daje skalę: Księga Wyjścia ma 40 rozdziałów, Księga Kapłańska 27, Księga Liczb 36, a Księga Powtórzonego Prawa 34. W prawie każdym z tych rozdziałów Mojżesz jest obecny — jako bohater wydarzeń, prawodawca albo mówca. Żadnej innej postaci Stary Testament nie poświęca tyle miejsca.

Od kosza w sitowiu do pałacu faraona

Mojżesz urodził się w najgorszym możliwym momencie. Faraon, przestraszony liczebnością Izraelitów, nakazał zabijać ich nowo narodzonych synów. Matka ukrywała dziecko przez trzy miesiące, a gdy dłużej się nie dało, włożyła je do uszczelnionego kosza i zostawiła w sitowiu nad brzegiem Nilu. Kosz znalazła córka faraona — i tak hebrajski chłopiec, skazany dekretem na śmierć, wyrósł na dworze tego, który ten dekret wydał. Opowiadają o tym dwa pierwsze rozdziały Księgi Wyjścia.

Dorosły Mojżesz stanął w obronie bitego rodaka i zabił Egipcjanina. Musiał uciekać. Trafił do ziemi Madian, ożenił się i przez lata pasł owce swojego teścia Jetry. Z perspektywy świata była to historia skończona: książę, który stał się zbiegiem, a potem pasterzem na pustyni. Właśnie tam zaczyna się rozdział trzeci.

Co wydarzyło się przy krzewie gorejącym? (Wj 3)

Przy górze Horeb Mojżesz zobaczył krzew, który płonął, ale się nie spalał. Gdy podszedł, usłyszał z ognia swoje imię — i zadanie: wrócić do Egiptu i wyprowadzić stamtąd lud. Jego pierwszą odpowiedzią nie była gotowość, tylko wymówka:

W tej samej rozmowie pada jedno z najbardziej tajemniczych zdań całego Pisma. Mojżesz pyta o imię Boga, który go posyła, i słyszy odpowiedź, nad którą ludzie pochylają się od tysiącleci:

Mojżesz wymawiał się jeszcze kilka razy — także tym, że nie umie przemawiać. Bóg nie wybrał człowieka bez wad ani bez oporów. Wybrał człowieka, który szedł mimo nich, a do mówienia dał mu brata Aarona.

Plagi egipskie i pierwsza Pascha

Rozdziały od siódmego do dwunastego Księgi Wyjścia to pojedynek z faraonem: dziesięć plag, które kolejno uderzają w Egipt, i serce władcy, które po każdej z nich znowu twardnieje. Woda zamieniona w krew, żaby, szarańcza, ciemność — aż po ostatnią, najcięższą: śmierć pierworodnych. Przed tą nocą Izraelici otrzymali polecenie, od którego zaczyna się Pascha: każdy dom miał zabić baranka, a jego krwią oznaczyć drzwi.

Pascha — czyli „przejście Pana” — stała się najważniejszym świętem Izraela, obchodzonym co roku na pamiątkę tamtej nocy. Rozdział dwunasty warto przesłuchać uważnie: to w nim niewolnicy po raz pierwszy jedzą posiłek jak ludzie wolni, w pośpiechu, z kijami w rękach, gotowi do drogi.

Przejście przez morze (Wj 14)

Wolność trwała krótko. Faraon zmienił zdanie, ruszył w pościg z wozami bojowymi i dogonił Izraelitów nad morzem. Z jednej strony woda, z drugiej armia — a przerażony lud zdążył już wypomnieć Mojżeszowi, że w Egipcie przynajmniej były groby. Odpowiedź Mojżesza jest jednym z najkrótszych i najczęściej wracających zdań tej księgi:

Potem Mojżesz wyciągnął rękę nad morze, wody się rozstąpiły i lud przeszedł po suchym dnie, a ściana wody stała po obu stronach. Pościg, który wszedł za nimi, już nie wyszedł. W rozdziale piętnastym Izrael śpiewa na brzegu pieśń zwycięstwa — pierwszy wielki hymn Biblii.

Synaj, Dekalog i czterdzieści lat pustyni

Trzy miesiące po wyjściu z Egiptu lud stanął pod górą Synaj. Tam, wśród grzmotów i ognia, Mojżesz otrzymał dziesięć przykazań i całe prawo przymierza — opisują to rozdziały 19 i 20 Księgi Wyjścia. Tam też doszło do najboleśniejszego upadku: gdy Mojżesz przedłużał pobyt na górze, lud ulał sobie złotego cielca. Dalsza droga wcale nie była prostsza. Księga Liczb opowiada o czterdziestu latach wędrówki po pustyni: o szemraniu, buntach, tęsknocie za egipskimi garnkami i o cierpliwości przywódcy, który raz po raz wstawiał się za własnym ludem.

Księga Powtórzonego Prawa to z kolei testament Mojżesza: trzy wielkie mowy wygłoszone na równinach Moabu do pokolenia, które miało wejść do ziemi obiecanej już bez niego. Stary człowiek przypomina młodym całą drogę — i prosi, żeby nie zapomnieli, skąd wyszli.

Góra Nebo — koniec drogi (Pwt 34)

Ostatni rozdział Pięcioksięgu należy do najbardziej przejmujących stron Starego Testamentu. Mojżesz wchodzi na górę Nebo naprzeciw Jerycha, a Bóg pokazuje mu całą ziemię, do której prowadził lud przez czterdzieści lat:

Mojżesz umiera na tej górze, mając sto dwadzieścia lat, a miejsca jego grobu — jak zaznacza tekst — nikt nie poznał. Księga żegna go zdaniem, że nie powstał już w Izraelu prorok taki jak on, którego Pan znałby twarzą w twarz. Cel zobaczony, ale nieosiągnięty — to zakończenie, które nie przestaje poruszać, bo każdy zna z własnego życia jakąś górę Nebo.

Czego uczy historia Mojżesza

• Powołanie nie czeka na gotowość. Mojżesz miał za sobą porażkę, przed sobą wymówki — a mimo to poszedł. Jego opory nie przekreśliły zadania, tylko pokazały, że nie wykonał go własną siłą.
• Przywództwo to przede wszystkim ciężar. Mojżesz znosił szemranie, bunty i niewdzięczność, a mimo to wstawiał się za ludem, który go oskarżał. Biblia nie ukrywa, ile go to kosztowało.
• Wierność mierzy się dystansem, nie zrywem. Czterdzieści lat pustyni to nie jedna decyzja, lecz tysiące małych. Noc nad morzem była spektakularna, ale większość tej historii to codzienna droga.
• Można nie zobaczyć owoców i nie iść na marne. Mojżesz nie wszedł do ziemi, do której prowadził innych. Jego dzieło dokończył Jozue — i nikt nie powie, że droga Mojżesza nie miała sensu.

Gdzie słuchać historii Mojżesza

Cztery księgi, w kolejności: Księga Wyjścia (narodziny, powołanie, plagi, morze, Synaj — zdecydowanie najlepsze wejście w tę historię), Księga Kapłańska (prawo przekazane przez Mojżesza), Księga Liczb (czterdzieści lat wędrówki) i Księga Powtórzonego Prawa (mowy pożegnalne i śmierć na górze Nebo).

Jeśli dopiero zaczynasz słuchanie Pisma, zajrzyj najpierw do darmowej próbki — ocenisz głos i język przekładu w kilka minut. A jeśli zastanawiasz się, gdzie historia Mojżesza leży na mapie całej Biblii, pomoże Ci kolejność czytania ksiąg.